Podczas jednego z kursów literatury słowiańskiej w Paryżu, 26 kwietnia 1842, roku Adam Mickiewicz stwierdził: "Sławna pieśń legionów polskich poczyna się od wierszy, które są godłem historii nowej: Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy. Słowa te mówią, że ludzie mający w sobie to, co istotnie stanowi narodowość, zdolni są przedłużać byt swojego kraju niezależnie od warunków politycznych tego bytu, i mogą nawet dążyć do urzeczywistnienia go na nowo..."
Z HISTORII HYMNU
Tekst Pieśni Legionów Polskich we Włoszech, noszącej później tytuł Mazurek Dąbrowskiego lub Jeszcze Polska nie zginęła, powstał między 16 a 19 lipca 1797 roku w miejscowości Reggio nell'Emilia (niedaleko Bolonii), w ówczesnej Republice Lombardzkiej (Włochy). Napisał go Józef Rufin Wybicki - herbu Rogala, potomek rodu osiadłego w XVI wieku na Pomorzu (on sam pochodził z Będomina). Był poetą, dramatopisarzem, kompozytorem, prawnikiem, dyplomatą i działaczem politycznym, uczestnikiem konfederacji barskiej i powstania kościuszkowskiego. W lipcu 1797 roku przyjechał do Lombardii jako współorganizator Legionów Polskich generała Jana Henryka Dąbrowskiego (powstających przy armii francuskiej Napoleona Bonaparte). Pieśń Legionów Polskich we Włoszech została napisana przez Wybickiego dla uświetnienia uroczystości pożegnania odchodzących z Reggio legionistów i tu została odśpiewana po raz pierwszy.
Już w kilka tygodni później, kiedy Wybicki przebywał w Mediolanie, a Dąbrowski z legionistami w Bolonii, generał pisał do przyjaciela: "Żołnierze do Twojej pieśni nabierają coraz więcej gustu i my ją sobie często nuciemy z winnym szacunkiem dla autora". I jeszcze tego samego 1797 roku rozrzucone po całych północnych Włoszech oddziały polskie poznały Pieśń Legionów, która nie tylko zyskiwała sobie coraz większą popularność, ale stawała się nową, mobilizującą siłą. Nie tylko dla wojska... Oto za pośrednictwem emisariuszy przedostających się przez granice kordonów naszych zaborców pieśń trafiła do Warszawy, Krakowa, Poznania i innych miast, by już w kilka miesięcy od chwili swoich narodzin - siać nową wiarę w wolność.
Mazurek Dąbrowskiego - jak nazywano potem tę pieśń - towarzyszył Polakom we wszystkich bitwach kampanii napoleońskiej, a także w 1806 roku, kiedy to Dąbrowski w aurze zwycięzcy znalazł się w Wielkopolsce. Tu mieszkała Basia, która rok później została żoną generała.
Nadszedł czas Księstwa Warszawskiego i już wówczas pieśń Legionów Polskich we Włoszech stała się jakby nieoficjalnym hymnem; taka była jej popularność i legenda z nią związana.
Po upadku Napoleona, w nowo utworzonym Królestwie Polskim pod zarządem księcia Konstantego, brata rosyjskiego cara, próbowano usunąć tę pieśń z narodowej pamięci. Ale już od powstania listopadowego 1831 roku znów powszechnie ją śpiewano, jako jedną z najpopularniejszych pieśni patriotycznych.
W połowie XIX stulecia Mazurek Dąbrowskiego wszedł w nowy niejako okres swoich dziejów, stając się jedną z najważniejszych pieśni narodów słowiańskich. A ściślej mówiąc: stał się pierwowzorem wielu późniejszych hymnów. Ze słynnego zawołania Józefa Wybickiego: "Jeszcze Polska nie umarła, kiedy my żyjemy", korzystali autorzy tekstów pieśni o podobnym charakterze, pieśni przywracających wiarę w niepodległość zniewolonych dotąd Serbów, Czechów, Łużyczan czy Ukraińców. (...)
Od blisko dwóch stuleci nie została wyjaśniona zagadka historyczna dotycząca wszystkich Polaków: skąd się wzięła melodia, którą cały naród uznaje jako swój symbol?
Początkowo sądzono, że melodię tę skomponował książę Michał Kleofas Ogiński (twórca słynnego poloneza - Pożegnanie ojczyzny), potem materiały archiwalne temu zaprzeczyły i do dziś najczęściej autorzy śpiewników i prac naukowych podają określenie "melodia ludowa" (a niektórzy dodają do tego asekuracyjny znak zapytania). Otóż trzeba przypomnieć, że w XVIII wieku mazur był w Polsce tańcem szlacheckim, a nie ludowym. I w warstwie muzycznej należał - jakbyśmy to dziś określili - do sztuki użytkowej, modnej wśród szlachty i bogatego mieszczaństwa. (Nazwa "mazur" pojawiła się po raz pierwszy dopiero około połowy tegoż XVIII stulecia.) Nowe figury taneczne mazura kształtowała też scena teatralna (z którą przez pewien czas współpracował Józef Wybicki jako autor sztuk teatralnych i kompozytor),
a figury te były przenoszone z teatrów do dworów i na salony miejskie.
Myślę, że najbliższe prawdy jest założenie, iż Józef Wybicki dla potrzeb swojego tekstu Jeszcze Polska nie umarła sam opracował znane mu już poprzednio wątki melodyczne, łącząc je w jedną całość formalną. (...)
Podczas jednego z kursów literatury słowiańskiej w Paryżu, 26 kwietnia 1842, roku Adam Mickiewicz stwierdził: "Sławna pieśń legionów polskich poczyna się od wierszy, które są godłem historii nowej: Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy. Słowa te mówią, że ludzie mający w sobie to, co istotnie stanowi narodowość, zdolni są przedłużać byt swojego kraju niezależnie od warunków politycznych tego bytu, i mogą nawet dążyć do urzeczywistnienia go na nowo..."
W roku 1978 powstało w Będominie - domu narodzin Józefa Wybickiego - Muzeum Hymnu Narodowego.
Źródło: Wacław Panek, Hymny Polskie, Warszawa 1997
KILKA UWAG WYKONAWCZYCH
Wszystkie przedstawione poniżej opracowania wokalne i instrumentalne polskiego hymnu narodowego, są zgodne z ustawową wersją melodyczną i jej harmonizacją, dokonaną przez profesora Kazimierza Sikorskiego. Stąd więc, każda wersja wokalna (np. 2 głosy równe, 3 głosy równe, chór mieszany itp.) może być wykonywana zarówno a cappella, jak i z towarzyszeniem jakiejś wersji instrumentalnej (fortepian, mały zespół instrumentalny, orkiestra dęta itp.). Z kolei każda wersja instrumentalna może być wykonywana samodzielnie, bądź wspólnie z którymś, prezentowanym tutaj opracowaniem wokalnym.
Wersja hymnu na mały zespół instrumentalny, dopuszcza możliwość niepełnej obsady partytury (instrumenty ad libitum). Można także, w skrajnych przypadkach, przy braku określonych w partyturze instrumentów, zastępować je innymi, których barwa i skala dźwiękowa jest bliska pierwowzorowi. Tak więc, dopuszcza się np. możliwość, iż fortepian może zostać zastąpiony klawiszowym instrumentem elektronicznym, którego dyspozycje dźwiękowe będą bliskie fortepianu. Ewentualny brak niektórych instrumentów dętych, także blaszanych, można zastąpić innymi instrumentami o podobnej skali i barwie (np. akordeonem, gitarą klasyczną lub elektryczną, czy wreszcie instrumentem klawiszowym). Należy jednak wykazać szczególną troskę o zachowanie takiego wspólnego brzmienia zespołu, by był on możliwie jak najbliższy pierwowzorowi.
Ze względu na powszechne w Polsce, nie w pełni poprawne wykonywanie hymnu w śpiewie zbiorowym, szczególnie w refrenie, uprasza się pedagogów muzyki i instruktorów zespołów amatorskich o skupienie uwagi na nauce tej części hymnu. Otóż należy wyraźnie odróżnić odmienne zakończenie fraz 1-szej i 3-ciej linijki tekstu refrenu, od tego, który zamyka wersy 2-gi i 4-ty. Wersy nieparzyste refrenu mają bowiem "miękkie" zakończenia, wynikające z przedłużenia sylab na dwa dźwięki: "bro-oo" w słowie "Dąbrowski" i "wo-o" w słowie "przewodem". Natomiast wersy parzyste, mają "męskie" zakończenia: jedna sylaba na jeden dźwięk.
W świetle postanowień ustawy, inne niż prezentowane tutaj wersje melodyczne, harmoniczne i instrumentalne są nie tylko niepoprawne, ale i wielce naganne i nie powinny mieć miejsca. Troska o poprawne wykonywanie naszego hymnu narodowego winna być naszym wspólną troską i źródłem dumy z jego szczególnego piękna.
Edward Pałłasz
Zapis dźwiękowy hymnu państwowego
Tekst literacki hymnu państwowego
Tekst muzyczny hymnu państwowego
Pliki .doc można otworzyć za pomocą programu Microsoft Word, przeglądarki internetowej lub bezpłatnego programu OpenOffice (do pobrania ze strony: http://www.openoffice.pl/).
Do otwarcia plików .pdf (Portable Document Format) niezbędny jest bezpłatny program Adobe Reader (do pobrania ze strony: http://www.adobe.com/products/acrobat/readstep2.html).
Aby zapisać wybrany plik na dysku komputera należy kliknąć na odpowiedni link prawym klawiszem myszy i wybrać opcję "Zapisz element docelowy jako...".
Głosy orkiestrowe do opracowań na orkiestry dęte i orkiestrę symfoniczną są do wypożyczenia w Bibliotece Materiałów Nutowych Polskiego Wydawnictwa Muzycznego, Oddział w Warszawie, ul. Fredry 8, 00-097 Warszawa, e-mail: bmo@pwm.com.pl oraz hire@pwm.com.pl
Ochronę prawną symboli państwa gwarantuje konstytucja.
Warunki używania godła i flagi państwowej oraz szczegóły dotyczące hymnu określa ustawa z dnia 31 stycznia 1980r.
(Dz. U. z dnia 11 marca 1980 r.)
