Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.  Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[Zamknij]
logo

Etap III

Ostbalticum

Celem III etapu Projektu Ostbalticum jest publikacja i opracowanie naukowe rękopiśmiennego inwentarza stanowisk archeologicznych guberni kowieńskiej, sporządzonego w Telszach (obecnie Telšiai na Litwie) w 1907 r. przez Michała Eustachego Brensztejna. Rękopis ten został zakupiony od autora w 1926 r. za 300 złotych przez Państwowe Grono Konserwatorów Zabytków Przedhistorycznych (ówczesny urząd konserwatorski), a po utworzeniu Państwowego Muzeum Archeologicznego w 1928 r. znalazł się w archiwum tego muzeum, gdzie przechowywany jest do dziś.

Inwentarz zawiera informacje o ponad 900 stanowiskach archeologicznych (grodziskach, cmentarzyskach, osadach, znaleziskach przypadkowych) z siedmiu powiatów ówczesnej guberni kowieńskiej (obecnie na terenie Litwy i północnej Białorusi): jezioroskiego (Zarasai), rosieńskiego (Raseiniai), wiłkomirskiego (Ukmergė), telszewskiego (Telšiai), poniewieskiego (Panėvežys), kowieńskiego (Kaunas) i szawelskiego (Šiauliai). Materiał źródłowy zebrał Brensztejn z publikacji, ze zbiorów publicznych i prywatnych, z notatek rękopiśmiennych oraz z jego własnych badań i zbiorów. Praca posiada bibliografię, informacje o miejscach przechowywania zabytków oraz nazwiska odkrywców i badaczy wymienionych stanowisk i zabytków. W celu ułatwienia użytkowania inwentarza przy każdej miejscowości zostały umieszczone międzynarodowe znaki mnemoniczne, przyjęte na kongresie sztokholmskim w 1874 r.

Rękopis nigdy nie został opublikowany. Jest unikatowym źródłem wiedzy o dziejach zainteresowań przeszłością w 2 poł. XIX w. i na przełomie wieków XIX i XX. Bardzo wiele danych źródłowych, zawartych w tym inwentarzu, nigdy nie znalazła się w obiegu naukowym. Publikacja tego rękopisu – przy współpracy z archeologami litewskimi i białoruskimi – pozwoli ocalić zapomniane polsko-litewsko-białoruskie dziedzictwo kulturowe rubieży Rzeczypospolitej.

Oprawiony rękopis (makieta) zawiera 192 karty zszyte o wymiarach 36 x 23 cm. Autor dołączył do niego 11 kart luźnych, zawierających wstęp, napisany przez Wandalina Szukiewicza, znanego wówczas archeologa, badacza przeszłości ziem litewskich. Szukiewicz dokonywał też poprawek, skreśleń, uzupełnień w samym tekście inwentarza.

Michał Eustachy Brensztejn (1874–1938) był człowiekiem o rozległych zainteresowaniach – archeolog i etnograf amator, kolekcjoner (zbierał zabytki archeologiczne i etnograficzne, numizmaty, archiwalia i okazy bibliofilskie), historyk archiwista, bibliotekarz Biblioteki Uniwersyteckiej w Wilnie, kustosz Muzeum Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie, do którego podarował swoje zbiory. Interesował się archeologią nie tylko jako kolekcjoner, ale też sam prowadził wykopaliska na różnych stanowiskach powiatu telszewskiego. Był członkiem Towarzystw Numizmatycznych w Poznaniu i Krakowie, Okręgowej Komisji Konserwatorskiej w Wilnie, Akademii Umiejętności oraz Towarzystwa Tatrzańskiego. Został wybrany do Rady Polskiego Słownika Biograficznego w Krakowie (napisał ok. 50 haseł).

  •  
  •  
  • Michał Eustachy Brensztejn (1874–1938). Birutė Kulnytė [wstęp bez tytułu], [w:] Lietuvos istorijos paminklai, Vilnius 1990, ryc. IX.
  • Strona tytułowa rękopisu M. Brensztejna. Archiwum Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie.
  • Powiat telszewski. Karta z rękopisu M. Brensztejna. Archiwum Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie.
  • Grób M. Brensztejna na cmentarzu bernardyńskim w Wilnie. Fot. W. Wróblewski.
  • Tablica nagrobna Michała Eustachego Brensztejna na cmentarzu bernardyńskim w Wilnie. Fot. W. Wróblewski.

Patronat projektu

unesco