Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.  Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[Zamknij]
logo

Losy kolekcji - kalendarium

Ostbalticum

Kalendarium wojennych i powojennych losów kolekcji Prussia-Museum w Królewcu

  • 1943 r.
    • Wolfgang La Baume, dyrektor Landesamt für Vorgeschichte (wyodrębnionego z Prussia-Museum działu prehistorycznego) podejmuje dramatyczną decyzję o ewakuacji większości zbiorów muzeum królewieckiego. Część tzw. Studiensammlung oraz Fundarchiv zostają przewiezione do miejscowości Carlshof, Kreis Rastenburg na Mazurach (obecnie Karolewo koło Kętrzyna) i złożone w tamtejszym kościele. Druga część Studiensammlung i wybór tzw. Schausammlung zostaje ukryta w Forcie III Quednau na północ od Królewca. Reszta ekspozycji, czyli owej Schausammlung pozostaje na zamku w Królewcu.
  • 30 sierpnia 1944 r.
    • zamek w Królewcu zostaje zbombardowany przez aliantów i w poważnym stopniu niszczony.
  • październik 1944 r.
    • W. La Baume pisze list do ówczesnego dyrektora Museum für Vor- und Frühgeschichte w Berlinie, Wilhelma Unverzagta z zapytaniem, czy mógłby pomóc w znalezieniu odpowiednich miejsc przechowywania zbiorów Prussia-Museum
  • grudzień 1944 r. – styczeń 1945 r.
    • większość zbiorów ukrytych w Karolewie zostaje przewieziona dwoma wagonami do Demmin na Pomorzu Zaodrzańskim (Vorpommern). Ładunek drugiego wagonu trafia do pustego zakładu fryzjerskiego w Demmin, podczas gdy zawartość pierwszego wagonu znajduje schronienie na strychu pobliskiego dworu w Broock. Niestety, nie jest to schronienie bezpieczne. Kolejne fale uchodźców plądrują skrzynie, niszczą zabytki i dokumenty, co cenniejsze przedmioty kradną.
  • lato 1945 r.
    • na zniszczonym zamku w Królewcu działa pierwsza ekspedycja poszukiwawcza pod kierunkiem A.J. Briusova. Odnalezione eksponaty, w tym archeologiczne w 400 skrzyniach (inne źródła podają liczbę 300) zostają odesłane do Moskwy. Losy tej przesyłki do dziś pozostają nieznane...
  • sierpień 1945 r. – wiosna 1946 r.
    • pozostałe w Karolewie zabytki są niszczone i szabrowane przez stacjonujące tam wojska sowieckie. W drugiej połowie sierpnia 1945 r. pracownicy Starostwa Powiatowego w Rastemborku (obecnie Kętrzyn), Zofia Licharewa i Eugeniusz Gałdziewicz rozpoczynają akcję ratowania i zabezpieczania tego, co ocalało (patrz – link Paradoksy historii). Wiosną 1946 r. do zabezpieczania tych zbiorów włącza się Jerzy Antoniewicz, pracownik Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, a jednocześnie delegat Naczelnej Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Sztuki. Ponad 1500 eksponatów z kolekcji Prussia-Museum i liczne materiały archiwalne trafia do Muzeum Mazurskiego w Olsztynie (obecnie Muzeum Warmii i Mazur).
  • kwiecień 1946 r.
    • dobry rok dla zabytków zdeponowanych w majątku Broock. Kupiec Lothar Diemer, późniejszy Museumsleiter i Kreisdenkmalpfleger w Demmin, zaopiekował się zdewastowanymi zbiorami, przepakował je (musiał to zrobić w ciągu jednego week-endu!) i przechował w bezpiecznym miejscu do 1949 r.
  • sierpień 1949 r.
    • 125 skrzyń z zabytkami i dokumentami z Prussia-Museum, zabezpieczonych przez Diemera, jedzie do Instytutu Prehistorii Niemieckiej Akademii Nauk w Berlinie (w późniejszej strefie wschodniej). Skrzynie trafiają do piwnicy przy Leipziger Straße 3-4 i przez następnych 40 lat pozostają niedostępne dla nikogo! Już od kwietnia 1948 r. o ocalałe zbiory królewieckiego museum zaczyna dopytywać się W. La Baume; zabiega przy tym usilnie o rozpakowanie skrzyń i ponowne uporządkowanie materiałów przy pomocy dawnych pracowników Landesamt w Królewcu. Nigdy jednak do tego nie doszło. W latach 80. XX w. o zbiory Prussia-Museum pytają archeologów z NRD naukowcy z Polski. Pytania te pozostają bez odpowiedzi.
  • lato 1945 r. schyłek lat 60. XX w.
    • przez ponad 20 lat w ruinach zamku w Królewcu trwają mniej lub bardziej legalne poszukiwania eksponatów muzealnych Prussia-Museum. Zaledwie niewielka część odkrytych zabytków trafia do lokalnego muzeum w Kaliningradzie, los całej reszty pozostaje do dziś nieznany. W 1967 r. lub 1968 r. (różne źródła podają różne daty) miejscowy krajoznawca, Wiktor N. Strokin, w piwnicach południowego skrzydła zamku znajduje dokumentację muzealną Prussia-Museum postaci kilku ksiąg inwentarzowych. Wysadzenie ruin zamku w końcu lat 60. XX w. kończy ten etap poszukiwań eksponatów Prussia-Museum. Kolejny ma miejsce już w następnym stuleciu. W 2007 r.  część dokumentacji, w stanie wymagającym pilnej interwencji konserwatorskiej, trafia do rąk specjalistów z Archiwum Państwowego w Olsztynie.
  • 1950 r.
    • ówczesne Muzeum Krajoznawcze w Kaliningradzie kupuje od głównego architekta miasta, Maksimova i kolekcjonera Neumarka kilkaset zabytków znalezionych przez nich w skrzydle zachodnim zamku, m.in. elementy uzbrojenia ze zbiorów słynnej Moskowitersaal, a także eksponaty etnograficzne.
  • 1967–1970
    • trwają pierwsze poszukiwania na terenie Fortu Quednau w Kaliningradzie, bowiem do władz rosyjskich i muzealników docierają informacje, iż właśnie tam zostały ukryte najcenniejsze zabytki Prussia-Museum. Te poszukiwania nie przynoszą żadnych rezultatów. Badania zostają wznowione w końcu lat 90. XX w. po opuszczeniu Fortu Quednau przez wojsko.
    •  
  • 1969 r.
    • w Kaliningradzie zostaje powołana Ekspedycja Geologiczno-Archeologiczna, która przez wiele kolejnych lat przekopuje teren po dawnym zamku królewieckim – głównie w poszukiwaniu bursztynowej komnaty. Tej nie znajduje, ale, według relacji świadków, odkrywa inne zabytki, w tym archeologiczne. Ich los do dziś nie jest znany.
  • 1976 r.
    • regionalne muzeum w Demmin przekazuje do Museum für Ur- und Frühgeschichte w Berlinie (w części wschodniej miasta) 224 zabytki z Prussia-Museum, zapewne część uratowanych przez L. Diemera.
  • lata 80. XX w.
    • jedno naczynie ze zbiorów Prussia-Museum – z cmentarzyska w Wackern (obecnie Elanovka, obwód kaliningradzki) – zostaje zidentyfikowane w magazynach Muzeum Okręgowego w Lublinie. Obecnie naczynie znajduje się w kolekcji Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie.
  • 1990–1992
    • skrzynie z zabytkami i archiwaliami z Prussia-Museum, przechowywane do tej pory w piwnicy przy Leipziger Straße w Berlinie, zostają przeniesione do Ost-Berliner Museum für Ur- und Frühgeschichte, a po zmianach organizacyjnych berlińskiego muzealnictwa trafiają w 1992 r. do Museum für Vor- und Frühgeschichte w Charlottenburgu, gdzie są sukcesywnie porządkowane i konserwowane. Skala tych zbiorów jest imponująca – około 50 000 eksponatów i 80 000 archiwaliów.
  • 1994 r.
    • Archäologische Landesmuseum Mecklemburg-Vorpommern przekazuje do Berlina około 3500 zabytków z Prussia-Museum, pochodzących prawdopodobnie z drugiego wagonu wysłanego z Carlshof do Demmin, które w powojennej zawierusze pozostały na miejscu, na Pomorzu Zaodrzańskim.
  • 1998 r.
    • do muzeum katedralnego w Kaliningradzie trafia kilka tuzinów zabytków z kolekcji Prussia-Museum. Za pośrednictwem Deutsch-Russisch Haus zostają odkupione z rąk prywatnych.
  • 1999 r.
    • wspólne działania milicji, środowiska muzealników i ministerstwa sprawiają, iż kolejne zabytki ze zbiorów Prussia-Museum z rąk prywatnych trafiają do muzeum. Część eksponatów pochodzi zapewne z nielegalnych poszukiwań w Forcie Quednau.
  • listopad 1999 r. - 2003 r.
    • Anatolij A. Valujev i Konstantin N. Skvorcov z Muzeum Historyczno-Artystycznego w Kaliningradzie prowadzą wykopaliska w Forcie III Quednau. Odnajdują około 30 000 zabytków, z czego blisko 90% zachowanych jest fragmentarycznie. Nic dziwnego – złożone w Forcie III skrzynie z Schausammlung zostały rozbite, a ich zawartość połamana i zniszczona; dużą część rozkradziono, zapewne wkrótce po wojnie, gdy stacjonowało tam wojsko.
  • po 2001 r.
    • udaje się wykupić z rąk kolekcjonerów moskiewskich i kaliningradzkich około 100 zabytków ze zbiorów Prussia-Museum (dane z 2008 r.)
  • 2001–2007
    • dzięki wsparciu finansowym niemieckiego tygodnika „Die Zeit” trwają prace wykopaliskowe na terenie zniszczonego zamku. Badania prowadzi Muzeum Historyczno-Artystyczne w Kaliningradzie. Odnajdywane są kolejne eksponaty ze zbiorów Prussia-Museum – historyczne, etnograficzne, archeologiczne.
  • ????
    • kalendarium losów zabytków ze zbiorów Prussia-Museum wydaje się nie mieć jeszcze końca....

Patronat projektu

unesco