Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.  Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[Zamknij]
logo

Etap II

Ostbalticum

Drugi spośród zrealizowanych etapów – książka pt. „Archeologiczne dziedzictwo Prus Wschodnich w archiwum Feliksa Jakobsona” – poświęcona jest dorobkowi tego łotewskiego archeologa (1896–1930), którego los szczególnie silnie splótł się z historią ziem znajdujących się poza granicami jego kraju. W przechowywanej w ryskim Narodowym Muzeum Historii Łotwy kartotece tego badacza znajdują się bardzo liczne dane dotyczące stanowisk archeologicznych zlokalizowanych na ziemiach pruskich, w tym także znajdujących się w północno-wschodniej części Polski. Feliks Jakobson zbierał materiały na temat przeszłości tych terenów głównie w latach 20. XX w., tj. w okresie, gdy rozwijającej się archeologii nie towarzyszyło jeszcze ani nadchodzące nacjonalistyczne zacietrzewienie, ani – tym bardziej – perspektywa kolejnej wielkiej wojny i spowodowanych jej przebiegiem ogromnych strat.

W tym okresie był on studentem królewieckiej Albertyny, zafascynowanym barwnym światem okresu wędrówek ludów, którego archeologicznym obrazem były bogato wyposażone cmentarzyska, dostarczające często całych serii niezwykłych zabytków. Należały do nich głównie ozdoby o interregionalnych cechach stylistycznych, nawiązujących – ale także wywodzących się wprost – ze stylu typowego dla obszarów nadczarnomorskich i naddunajskich. Koncentracja tych ozdób na Mazurach – dowodząca istnienia na tym terenie szczególnych relacji bałtyjsko-germańskich – czyni ten obszar unikatowym w skali całego kontynentu. Fenomen ten próbowano zaznaczyć m.in. przez wprowadzenie do obiegu naukowego nazwy „masurgermanisches Kultur”, sformułowanej w tym czasie przez szwedzkiego zresztą archeologa Nilsa Åberga.

Archiwum Feliksa Jakobsona to niezwykle cenny zbiór licznych danych, który po tragicznej śmierci autora w nurtach Dźwiny pozostawał wykorzystany w minimalnym zaledwie stopniu. Pokaźna liczba tych materiałów nigdy nie została opublikowana, a warto zauważyć, że oprócz merytorycznej wartości, w ich treści znaleźć można obraz epoki: sposobów postępowania, zwyczajów, a nawet regulacji prawnych. Z tego punktu widzenia, kartoteka Jakobsona jest niezwykłym źródłem wiedzy o przedwojennych Mazurach, ale także o Warmii, Sambii, tzw. Małej Litwie (czyli okolicach Kłajpedy), a w mniejszym stopniu także o Wileńszczyźnie i ziemi chełmińskiej.

Opisywana publikacja obejmuje prawie 1600 fiszek z archiwalnymi materiałami archeologicznymi, pochodzącymi z obszarów czterech współczesnych krajów: Polski, Rosji, Litwy i Białorusi. Na prawie 650 stronicach publikacji, w trzech językach (polskim, niemieckim i łotewskim) i w katalogowym ujęciu, przedstawiona została charakterystyka ponad 200 stanowisk, uwzględniająca ich lokalizację, chronologię, historię badań, wybór literatury źródłowej etc. Opisom tym towarzyszy prezentacja najciekawszych materiałów z archiwum Jakobsona, które ilustrują niektóre z przedstawionych tez. Wstępem do tej części jest naukowy biogram Feliksa Jakobsona i rozważania na temat zawartości archiwum oraz jego merytorycznej wartości. Publikacja zawiera także cztery case-studies mające być w zamyśle autorów przykładem możliwości wykorzystania potencjału naukowego opisywanego zbioru. Liczne ilustracje mają z kolei przybliżyć klimat epoki, w której działał Jakobson, co okazało się zadaniem w podobnym stopniu wdzięcznym, co niełatwym. Należy także wspomnieć, że immanentną częścią publikacji jest także płyta DVD zawierająca całość publikowanej części archiwum łotewskiego archeologa. Umożliwienie szerokiego dostępu do tych materiałów – co jest jednym z fundamentów Projektu Ostbalticum – z pewnością ułatwi także weryfikację zaprezentowanych w publikacji tez.

Znaczenie i specyfikę podjętej pracy opisuje dobrze fragment publikowanego w książce podsumowania jednego ze wstępnych rozdziałów: „Niewątpliwie, opisywane materiały będą jeszcze przez lata dostarczać inspiracji badawczych i umożliwią podejmowanie różnorodnych studiów nad przeszłością rozległego regionu znajdującego się obecnie w granicach Polski, Rosji, Litwy, Łotwy i Białorusi. Z tego powodu próba podsumowania ich naukowej wartości okazuje się być obecnie zadaniem niezwykle trudnym. Szukając jednak odpowiedniego miernika potencjału wiedzy zawartego w archiwum Jakobsona, zapewne najłatwiej byłoby zestawić go z wysiłkiem badawczym niezbędnym do zgromadzenia tak dużej liczby danych. Zestawienie takie wskazałoby dowodnie, że liczba informacji zarejestrowana przez łotewskiego archeologa, odpowiadać musi efektom pracy licznego grona badaczy prowadzących swe poszukiwania przez wiele lat na obszarze kilku krajów. Chęć i potrzeba udostępnienia tak ogromnego zasobu wiedzy tłumaczy decyzję o upublicznieniu zapisków z prywatnego archiwum – co przecież, patrząc z pewnego punktu widzenia, może być postrzegane także jako naruszenie oczywistych granic prywatności. Wydaje się jednak, że podjęta decyzja jest najlepszą formą uhonorowania Jakobsona i docenienia jego działalności.”

  •  
  •  
  • Badacze grodziska Rauna Tanīskalns na Łotwie, 1927 r. F. Jakobson w środku pierwszego rzędu, obok niego prof. F. Balodis (w krawacie; Archeologiczne dziedzictwo 2011, 19).
  • Wycieczka na litewskim grodzisku w Apuole (Archeologiczne dziedzictwo 2011, 54)
  • Materiały z cmentarzyska w Szakarni. Kolekcja M. Bielińskiego w zbiorach Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie (Archeologiczne dziedzictwo 2011, 47)
  • Wykopaliska prowadzone na niezidentyfikowanym stanowisku (Archeologiczne dziedzictwo 2011, DVD).
  • Fotokopie różnych publikowanych materiałów archeologicznych (Archeologiczne dziedzictwo 2011, 33).
  • Materiały z cmentarzyska w Alt Keykuth, obecnie Stare Kiejkuty (Archeologiczne dziedzictwo 2011, 79).
  • Materiały z cmentarzyska w Alt Kossewen, obecnie Kosewo (Archeologiczne dziedzictwo 2011, 84).
  • Materiały z cmentarzyska w Alt Kossewen, obecnie Kosewo (Archeologiczne dziedzictwo 2011, DVD).
  • Materiały z cmentarzyska w Alt Kossewen, obecnie Kosewo (Archeologiczne dziedzictwo 2011, DVD).
  • Materiały z cmentarzyska w Bieskobnicken, obecnie Ohotnoe (Archeologiczne dziedzictwo 2011, 120).
  • Materiały z cmentarzyska w Bludau, obecnie Kostrovo (Archeologiczne dziedzictwo 2011, 125).
  • Materiały z cmentarzyska w Burdungen, obecnie Burdąg (Archeologiczne dziedzictwo 2011, 130).

Strona: 

Patronat projektu

unesco