logo

Przestrzeń

Ostbalticum

Obszar południowo-wschodnich wybrzeży Morza Bałtyckiego jest rejonem niezwykle urozmaiconym pod względem kulturowym. Wpływ na to miała bogata tradycja różnych grup etnicznych i narodowych, które zamieszkując stosunkowo niewielki obszar, funkcjonowały tu obok siebie i nie bez wzajemnych związków.

Twórcami tego niepowtarzalnego zjawiska byli potomkowie niemieckich rycerzy i osadników z zakładanych na ziemiach pruskich i inflanckich państw zakonnych, ale także bałtyjscy mieszkańcy dzisiejszej Litwy i Łotwy, Mazur i Warmii, oraz słowiańska ludność z Pomorza. Obraz przeszłości tych ziem tworzą jednak nie tylko identyfikacje etniczne. Poczucie pewnej, kulturowej wspólnoty wiąże się tu ze śladami szczególnego współwystępowania i wzajemnego dopełniania się przez różne rzadko towarzyszące sobie elementy: gotyckie katedry średniowiecznych miast i święte gaje, sarmacką tradycję Rzeczypospolitej Obojga Narodów i uporządkowany świata mieszczańskich filozofów, bogate ośrodki Hanzy i ubogie wioski rybackie. Wszystkie te ślady można odnaleźć w tradycjach Królewca, Rygi i Wilna. Ale także Sambii, Kurlandii, Warmii, Inflant, Małej Litwy i innych krain.

Zresztą pierwsze z wymienionych miast może być symbolem złożonych tradycji całego regionu. Nazwane tak na cześć czeskiego króla i rozsławione przez uniwersytet założony dzięki przywilejowi polskiego monarchy, z czasem stało się stolicą niemieckiego państwa pruskiego. Znaczenie Królewca wynika jednak stąd, że będąc przez stulecia centrum administracyjnym, szybko stał się także czołowym ośrodkiem kulturalnym i naukowym, mającym ponadregionalne znaczenie i silnie oddziaływującym na sąsiednie obszary.

W kształtowaniu obrazu całego regionu, ale także dla funkcjonowania i rozwoju polskiej, litewskiej, łotewskiej, rosyjskiej, estońskiej kultury miejsce to było wyjątkowe.

Ten stan rzeczy uległ zmianie wraz z wybuchem II wojny światowej. Jedną z jej konsekwencji były zmiany granic i unicestwienie trudnej do oszacowania liczby dóbr kultury na tym terenie. W efekcie omawiany obszar stracił wcześniejszą spoistość, a dawny Królewiec zyskał miano „Atlantydy Północy”. Zachowały się jednak ślady umożliwiające rekonstrukcję tego zaginionego świata. Niektóre z nich są podstawą działań podejmowanych w ramach projektu Ostbalticum.

  •  
  •  
  • Władysławów/Vladislavovas. Dzień targowy (Na lewym brzegu Niemna 2006, ryc. 139).
  • Wielona/Vieliuona. Wieś nad Niemnem położona u stóp potężnego grodziska (Lietuvos piliakalniai atlasas I, 2005, 237).
  • Panorama miasta Bartenstein (obecnie Bartoszyce, pow. loco, Polska) na starym sztychu (zbiory Instytutu Sztuki PAN w Warszawie).
  • Bogatzewen, obecnie Bogaczewo, pow. giżycki, Polska. Dom podcieniowy typu „żuławskiego” (Brakoniecki K., Nawrocki K. 1993, ryc. 76).
  • Kościół w Borszymmen, obecnie Borzymy, pow. ełcki, Polska (zbiory Instytutu Sztuki PAN w Warszawie).
  • Braunsberg, obecnie Braniewo, pow. loco. Magazyny nad  Pasłękiem (H. Csallner 2004, 86).
  • Delta Niemna z lotu ptaka (fot. T. Nowakiewicz).
  • Elbing, obecnie Elbląg, pow. loco, Polska. Widok na starówkę (Bitner-Wróblewska A., Nowakiewicz T., Rzeszotarska-Nowakiewicz A. 2011,  349).
  • Grodzisko w miejscowości Grodzisko, pow. gołdapski, Polska (fot. A. Rzeszotarska-Nowakiewicz).

Strona: 

Patronat projektu

unesco