Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.  Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[Zamknij]
logo

Grupa Robocza ds. Własności Intelektualnej

Tematy główne:

  • Dyrektywa w sprawie licencjonowania dzieł osieroconych
  • Prowadzenie spraw międzynarodowych z zakresu własności intelektualnej

 

Dyrektywa w sprawie licencjonowania dzieł osieroconych

Rozpowszechnianie w środowisku cyfrowym utworów podlegających ochronie prawa autorskiego wymaga uprzedniej zgody właścicieli autorskich praw majątkowych do tych utworów. W sytuacji w której uprawnieni nie mogą być zidentyfikowani lub nie można ustalić miejsca ich przebywania uzyskanie koniecznej zgody jest niemożliwe. Utwory takie określa się mianem dzieł osieroconych. Instytucje, które udostępniają w sieci utwory bez uzyskania zgody uprawnionych biorą na siebie ryzyko poniesienia odpowiedzialności z tytułu naruszenia prawa.

Prace Komisji Europejskiej prowadzące do rozwiązania problemu licencjonowania dzieł osieroconych powinny zaowocować przedstawieniem projektu inicjatywy legislacyjnej tuż przed lub na początku okresu Prezydencji Polski w Radzie Unii Europejskiej. Wprowadzenie odpowiedniej regulacji umożliwi włączenie znacznej części dorobku kulturowego do projektów cyfryzacji i ochrony dziedzictwa kulturowego, a w konsekwencji zapobiegnie ich nieodwracalnej utracie. Inicjatywa ta została przewidziana w Europejskiej Agendzie Cyfrowej, będącej częścią Strategii Europa 2020. Stanowi ona najważniejszy priorytet sektorowy polskiej Prezydencji w omawianym obszarze.

Głównym celem dyrektywy będzie stworzenie ram prawnych mających zapewnić legalny dostęp w warunkach międzynarodowych do dzieł osieroconych umieszczonych w cyfrowych bibliotekach lub archiwach udostępnianych online.

Inicjatywa została po raz pierwszy ogłoszona w Zaleceniu Komisji Europejskiej w sprawie digitalizacji i ochrony zasobów cyfrowych (24.08.2006, COM(2006)585). Konieczność uregulowania na poziomie UE kwestii dzieł osieroconych została zasygnalizowana w konsultacjach prowadzonych przez Komisję w 2008 r. w oparciu o Zieloną Księgę „Prawo autorskie w gospodarce opartej na wiedzy” (16.07.2008, COM(2008) 466). Zwracano w nich uwagę na istnienie znacznego zapotrzebowania na rozpowszechnianie utworów lub nagrań dźwiękowych o wartości edukacyjnej, historycznej lub kulturalnej w Internecie, ponieważ wiąże się to ze stosunkowo niskimi kosztami i umożliwia dotarcie do szerokiego grona odbiorców. Natomiast w odniesieniu do wielu z tych utworów nie można ustalić tożsamości właścicieli praw lub ich miejsca pobytu. Dlatego brak odpowiedniego rozwiązania kwestii utworów osieroconych hamuje tego typu projekty. Zapowiedź przeprowadzenia analizy ws. możliwych rozwiązań prawnych w tym zakresie (Impact Assessment) została umieszczona w Komunikacie Komisji z 19.10.2009 „Prawo autorskie w gospodarce opartej na wiedzy”, podsumowującym powyższe konsultacje. Zapowiedź tę powtórzono w dokumencie DG MARKT i DG INFSO „Creative Content in a European Digital Single Market: Challenges for the Future” (22.10.2009), wszczynającym kolejne konsultacje w sprawie wyzwań związanych z cyfrową dystrybucją utworów na Wspólnym Rynku UE. W komunikacie „Europejska agenda cyfrowa” (26.08.2010, COM(2010) 245/2) KE zapowiedziała przyjęcie projektu dyrektywy w tej sprawie w 2010 r. Znalazło to potwierdzenie w planie pracy Komisji na rok 2010. Jednak z uwagi na przedłużające się uzgodnienia wewnątrz Komisji, inicjatywa ta została przesunięta na rok 2011. 24 maja 2011 r. Komisja przyjęła projekt dyrektywy w sprawie dozwolonego zakresu korzystania z dzieł osieroconych.


Pomimo działań Komisji Europejskiej opisanych powyżej jedynie kilka państw członkowskich UE wprowadziło do swoich systemów prawa przepisy regulujące status i licencjonowanie dzieł osieroconych. Funkcjonujące rozwiązania ograniczają jednak dostępność utworów osieroconych w Internecie do terytorium krajów, w których zostały wprowadzone.

 

Prowadzenie spraw międzynarodowych z zakresu własności intelektualnej


Poza obszarem zharmonizowanym prawem wspólnotowym, wiele zobowiązań państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie prawa autorskiego wynika z regulacji międzynarodowych, których stroną jest Wspólnota. Należy do nich przede wszystkim Porozumienie TRIPS , w kontekście którego ustanowiono wyłączną kompetencję Wspólnoty odnośnie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (art. 133 ust. 5 TWE). W grudniu 2009 r. Wspólnota oficjalnie przystąpiła do Traktatów Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) z 1996 r.: o prawie autorskim oraz o artystycznych wykonaniach i fonogramach (Polska ratyfikowała te dokumenty jeszcze przed uzyskaniem członkostwa w UE).

Do zadań Prezydencji polskiej będzie należało wypracowanie stanowiska UE dotyczącego negocjacji wielostronnych z państwami trzecimi, w ramach prac grupy roboczej ds. własności intelektualnej (prawo autorskie) oraz spotkań koordynacyjnych delegatów państw członkowskich UE towarzyszących posiedzeniom Komitetów i Zgromadzeń Ogólnych WIPO, a także reprezentacja UE podczas negocjacji umów międzynarodowych.

Aktualnie dyskutowane tematy dotyczące ochrony prawa autorskiego i praw pokrewnych w ramach WIPO to:

  • ochrona praw organizacji nadawczych,
  • ochrona artystycznych wykonań w utworach audiowizualnych,
  • dozwolony użytek, w szczególności na rzecz osób niewidomych/ osób z upośledzeniem możliwości czytania, oraz dozwolonego użytku na rzecz archiwów i bibliotek,
  • ochrona przejawów kultury tradycyjnej i folkloru.

Prezydencja polska będzie również koordynowała stanowisko UE w dotyczące traktatu w zakresie ochrony praw organizacji nadawczych, który będzie negocjowany w ramach Rady Europy.


Pozostałe tematy mogące być przedmiotem prac podczas polskiej Prezydencji:

  • Dyrektywa dotycząca zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi
  • Rozporządzenie w sprawie Europejskiego Obserwatorium ds. Towarów Podrabianych i Piractwa
  • Nowelizacja Dyrektywy 2004/48/WE w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej

 

Dyrektywa dotycząca zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi

Dyrektywa powinna ustalić podstawowe zasady dla efektywnego i przejrzystego funkcjonowania organizacji zbiorowego zarządzania na terenie państw członkowskich UE oraz stworzyć ramy prawne dla pan-europejskiego licencjonowania utworów.

Jesienią 2011 r. Komisja przyjmie projekt dyrektywy dotyczącej zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. Inicjatywa ta została zapowiedziana w Europejskiej Agendzie Cyfrowej. Zbiorowy zarząd będzie też jednym z tematów konferencji polskiej Prezydencji w obszarze kultury, organizowanej w dniach 18-20 lipca 2011 r. w Warszawie.

Obecnie nie istnieje żaden europejski wiążący akt prawny regulujący w sposób całościowy kwestię zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi. W 2004 r. w Komunikacie ws. zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi na Rynku Wewnętrznym (16.04.2004, COM(2004) 261) Komisja Europejska zapowiedziała podjęcie inicjatywy legislacyjnej obejmującej określone aspekty zbiorowego zarządzania oraz zasad funkcjonowania organizacji zbiorowego zarządzania. Koncepcja ta została jednak porzucona i Komisja pozostała przy instrumentach o charakterze „miękkim” oraz o ograniczonym zasięgu. W maju 2005 r. opublikowała zalecenie w sprawie trans granicznego zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi w odniesieniu do legalnych usług muzycznych online (18.10.2005, 2005/737/WE). W 2008 roku Parlament Europejski wydał rezolucję w tej samej sprawie (25.09.2008, P6_TA(2008)0462), krytykując podejście Komisji. Elementem dotychczasowej polityki Komisji w zakresie zbiorowego zarządzania była też decyzja w sprawie COMP/C-2/38.698 — CISAC, dotycząca stosowanych przez organizacje zbiorowego zarządzania ograniczeń terytorialnych odnośnie udzielania licencji i członkostwa w organizacjach z innych krajów.

Powrót do dyskusji o instrumencie legislacyjnym został zapowiedziany w dokumencie DG MARKT i DG INFSO „Creative Content in a European Digital Single Market: Challenges for the Future” (22.10.2009), wszczynającym konsultacje w sprawie wyzwań związanych z cyfrową dystrybucją utworów na Wspólnym Rynku UE. W komunikacie „Europejska agenda cyfrowa” (26.08.2010, COM(2010) 245/2) KE zapowiedziała przyjęcie projektu dyrektywy w tej sprawie w 2010 r. Jedna ze względu na przedłużające się uzgodnienia pomiędzy służbami Komisji, publikacja projektu dyrektywy została przeniesiona na 2011 r.

 

Rozporządzenie w sprawie Europejskiego Obserwatorium ds. Towarów Podrabianych i Piractwa

Rozporządzenie będzie miało na celu zapewnienie Obserwatorium ds. Towarów Podrabianych i Piractwa stałej obsługi instytucjonalnej. Obecnie prace te obsługuje Komisja Europejska. Prezydencja polska podejmie prace nad rozporządzeniem.

W dniu 25 września 2008 r. Rada UE przyjęła Rezolucję w sprawie Europejskiego Wszechstronnego Planu walki z Podrabianiem i Piractwem, w którym Komisja została wezwana do utworzenia Europejskiego Obserwatorium do Spraw Towarów Podrabianych i Piractwa. Prace Obserwatorium zostały uruchomione 4 kwietnia 2009 r. W dniu 11 września 2009 r. Komisja przyjęła Komunikat w sprawie poprawy egzekwowania praw własności intelektualnej w ramach rynku wewnętrznego (COM(2009) 467 final), w którym wskazała jego cele i zadania. Obecnie, z uwagi na nowe wyzwania jakie stają przed Obserwatorium, konieczne jest zapewnienie mu stałej obsługi instytucjonalnej.

24 maja 2011 r., Komisja Europejska przyjęła projekt rozporządzenia w sprawie powierzenia Urzędowi Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (Znaki Towarowe i Wzory) określonych zadań związanych z ochroną praw własności intelektualnej, włącznie z organizacją prac Europejskiego Obserwatorium do Spraw Towarów Podrabianych i Piractwa z udziałem przedstawicieli sektora publicznego i prywatnego.

 

Nowelizacja Dyrektywy 2004/48/WE w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej

Zapowiedziany na czwarty kwartał 2011 r. projekt nowelizacji dyrektywy 2004/48/WE, zgodnie z wnioskami zawartymi w sprawozdaniu Komisji ze stosowania dyrektywy, opublikowanego w grudniu 2010 r., będzie miał na celu jej dostosowanie do wyzwań związanych z egzekwowaniem praw własności intelektualnej w Internecie.

22 grudnia 2010 r. Komisja przyjęła sprawozdanie ze stosowania dyrektywy 2004/48/WE ws. egzekwowania praw własności intelektualnej (COM(2010) 779). Jednym z głównych wniosków wypływających z prowadzonych przez Komisję analiz i konsultacji jest niedostosowanie dyrektywy do wyzwań dotyczących egzekwowania praw własności intelektualnej, które wiążą się z Internetem.