Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.  Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[Zamknij]

Kolejne archiwalia wpisane na listę Pamięci Świata.

07-08-2009

Program UNESCO „Memory of the World„ (Pamięć Świata) został zainicjowany w 1992 r. Jego celem jest udostępnianie, promowanie i ochrona dziedzictwa archiwalnego i bibliotecznego ludzkości. W odniesieniu do zbiorów tego rodzaju odgrywa on analogiczną rolę jak działania UNESCO związane z ochroną dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, czego zewnętrznym wyrazem jest prowadzenie powszechnie znanej i darzonej wielkim prestiżem listy światowej. Szczególne znaczenie programu polega na poszerzaniu wiedzy o dziedzictwie dokumentacyjnym każdego z krajów biorących w nim udział, na umożliwieniu lepszego poznania dorobku obszarów odległych geograficznie i odmiennych kulturowo, na budowaniu międzynarodowej współpracy w dziedzinie zachowania, udostępniania i popularyzacji zbiorów archiwalnych i bibliotecznych. Program daje przy tym szanse tworzenia wspólnego wirtualnego archiwum, gromadzącego obiekty najważniejsze dla cywilizacyjnego dorobku ludzkości.

Członkiem Międzynarodowego Komitetu Doradczego programu UNESCO "Memory of the World" jest Prof. Władysław Stępniak, doradca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych. W skład komitetu wchodzi 14 ekspertów reprezentujących poszczególne kontynenty i cywilizacje. Komitet ocenia nadsyłane propozycje wpisów na listę światową (dostarcza się je na rok przed ostatecznym rozstrzygnięciem), zaleca poprawki, by raz na dwa lata w trakcie posiedzeń plenarnych podejmować ostateczne decyzje. Te decyzje są następnie przedstawiane w formie nominacji, podpisywanych przez Dyrektora Generalnego UNESCO.

Polska odgrywa szczególna rolę w realizacji jego założeń. To w naszym kraju nastąpiło w roku 1993 praktyczne otwarcie jego realizacji. Był to wyraz uznania ze strony społeczności międzynarodowej dla wkładu kultury polskiej do dziedzictwa światowego. Równocześnie, poprzez nawiązanie do tragicznych losów archiwów i bibliotek polskich w czasie II wojny światowej - zbiory warszawskie tych instytucji zostały zniszczone w ponad 90 % - UNESCO pragnęło wskazać na pilną potrzebę solidarności międzynarodowej w zakresie ochrony dziedzictwa dokumentacyjnego. Po upadku systemu komunistycznego i w warunkach toczących się na początku lat 90 – tych w Europie i poza nią wojen, zadanie to traktowane było z najwyższą powagą.

Udział naszego państwa w programie koordynuje Komitet Krajowy, współpracujący z wieloma instytucjami, w tym z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych i Polskim Komitetem ds. UNESCO. O uznaniu istotnej roli środowiska archiwistów w realizacji programu świadczy każdorazowe powoływanie na stanowisko przewodniczących Komitetu Krajowego Naczelnych Dyrektorów Archiwów Państwowych. Pierwszym przewodniczącym tego komitetu był prof. dr hab. Jerzy Skowronek. Obecnie funkcję tę pełni dr Sławomir Radoń.

W ramach tej inicjatywy UNESCO powstają trzy rodzaje list pomników dziejowych: lista światowa oraz listy regionalne i narodowe. Decyzja o umieszczeniu poszczególnych propozycji na liście światowej zapada na spotkaniach Międzynarodowego Komitetu Doradczego Programu. Obecnie lista obejmuje 193 dokumenty i kolekcje, pochodzące ze wszystkich zamieszkałych kontynentów.

Na początku 1997 r. na podstawie zgłoszonych kilkuset propozycji krajowych, powstała polska lista propozycji wpisów do rejestru światowego, obejmująca 25 obiektów. Do roku 2009 siedem z nich znalazło się następnie na liście światowej, uzyskując certyfikaty wpisu. Są to:

  1. Autograf dzieła „O obrotach sfer niebieskich” Mikołaja Kopernika (Biblioteka Jagiellońska w Krakowie);
  2. Spuścizna rękopiśmienna Fryderyka Chopina (Biblioteka Narodowa w Warszawie i Towarzystwo im. Fryderyka Chopina w Warszawie ( obecnie w ramach Narodowego Instytutu im. Fryderyka Chopina );
  3. Podziemne Archiwum Getta Warszawskiego (tzw. Archiwum Ringelbluma) (Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie);
  4. Akt Konfederacji Generalnej Warszawskiej z 1573 r.(Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie ).
  5. 21 Postulatów Gdańskich z Sierpnia 198o roku ( Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku ) i kolekcja „Narodziny Solidarności” (Ośrodek KARTA w Warszawie):
  6. Archiwum Komisji Edukacji Narodowej ( Archiwum Główne Akt Dawnych, Biblioteka Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, Biblioteka Książąt Czartoryskich i Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego ).
  7. Kodeks supraski ( Biblioteka Narodowa w Warszawie, wspólnie z jej odpowiednikami w Rosji i Słowenii ).

Dołączają do nich obecnie, w wyniku decyzji podjętych w dniach 29 – 31 lipca 2009 roku przez Międzynarodowy Komitet Doradczy - bezzwłocznie zaakceptowanych przez Dyrektora Generalnego UNESCO - kolejne polskie wpisy na listę międzynarodową „Memory of the World„. I tak, uznanie UNESCO zyskała propozycja grupy państw ( obok Polski Białoruś, Litwa, Ukraina, Rosja i Finlandia ) uhonorowania w ten sposób zbiorów archiwalnych i bibliotecznych Radziwiłłów. Liczbowo najobszerniejsza i pod względem znaczenia historycznego najważniejsza część dziedzictwa kulturowego Radziwiłłów przechowywana jest w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie, w ramach zespołu Archiwum Warszawskie Radziwiłłów. Obejmuje ono 39 000 jednostek archiwalnych, spośród których wiele to dokumenty Archiwum Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczypospolitej. Archiwalia te wytworzone zostały począwszy od XII wieku i zawierają materiały daleko wykraczające swym znaczeniem poza obszar Europy Środkowej i Wschodniej.

Samodzielną inicjatywą polską była natomiast oceniona niezwykle wysoko przez UNESCO propozycja wpisu na listę światową Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu ( 1946 – 2000 ), będącego obecnie w gestii Association Instytut Litteraire „Kultura„ w Paryżu. Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu zawiera kompletną dokumentację działalności z lat 1946-2000 tej unikalnej instytucji emigracyjnej, która dzięki realizowanej przez dziesięciolecia wizji jej założyciela Jerzego Giedroycia i jego współpracowników odegrała istotną rolę w pokojowym przezwyciężeniu systemu realnego socjalizmu oraz pojałtańskiego podziału świata, jak również wypracowała podstawy do dialogu i pojednania społeczeństw Europy Środkowo-Wschodniej.

Archiwum obejmuje m.in. wszystkie prace publikowane przez Instytut do 2000 roku i korespondencję Jerzego Giedroycia z autorami, intelektualistami, politykami świata zachodniego i dysydentami z krajów bloku komunistycznego, z takimi osobistościami jak André Malraux, Albert Camus, Aleksander Solżenicyn, Josef Brodski, Czesław Miłosz, Bertrand Russell, Henry Kissinger, Zbigniew Brzeziński, Witold Gombrowicz czy Gustaw Herling-Grudziński, który 25 lat przed Sołżenicynem opisał sowiecki GUŁag. Materiały te tworzą jedną z najważniejszych części polskiego dziedzictwa dokumentacyjnego:

  • 512 tomów Biblioteki Kultury,
  • 134 tomów „ Zeszytów Historycznych „,
  • 637 zeszytów czasopisma „Kultura”.
  • 100 tysięcy listów przychodzących i kopie wszystkich wysłanych,
  • materiały archiwalne redakcji i wydawnictwa,
  • nagrania, filmy, zdjęcia,
  • zbiór książek, kolekcja dzieł sztuki (obrazy, grafiki, medale).

Łącznie 163 metrów półek archiwaliów.

Z celu ratowania zbiorów Archiwum Instytutu Literackiego w Maisons-Laffitte 26 listopada 2008 r. został podpisany List Intencyjny pomiędzy Stowarzyszeniem Instytut Literacki „Kultura” a Biblioteką Narodową oraz Naczelną Dyrekcja Archiwów Państwowych.

W uroczystości zawarcia umowy w siedzibie Instytutu w Maisons-Laffitte wzięli udział m.in. Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Rafał Grupiński, Wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Tomasz Merta, Zastępca Przewodniczącego Komisji Spraw Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą Bronisław Korfanty, Ambasador Polski w Paryżu Tomasz Orłowski, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych Sławomir Radoń, Dyrektor Biblioteki Narodowej Tomasz Makowski.

List Intencyjny zapoczątkował realizację projektu polegającego na inwentaryzacji i konserwacji zasobu Instytutu Literackiego. Efektem końcowym prac ma być opublikowanie Inwentarza Archiwum Instytutu Literackiego „Kultura” zawierającego pełną informację o zbiorach Instytutu oraz zapewnienie właściwych warunków przechowywania, ochrony konserwatorskiej i udostępniania zbiorów.

Od momentu podpisania listu intencyjnego zrealizowano już wiele zadań. W kraju pracuje zespół roboczy pod kierownictwem Marii Wrede z Biblioteki Narodowej, który ustalił podstawowe założenia inwentaryzacji zbiorów. Prace wstępne zostały przeprowadzone również w Instytucie Paryskim. Archiwiści, bibliotekarze i konserwatorzy dokonali kompleksowego rozpoznania stanu i zachowania zbiorów oraz przeprowadzili pierwsze prace porządkowe. Zostały pobrane próbki do badań mikrobiologicznych, które przeanalizowano w laboratoriach Biblioteki Narodowej.

powrót

WARTO PRZECZYTAĆ

koniec głównej treści