Pomniki Historii

Pomnik Historii to jedna z pięciu form ochrony zabytków wymienionych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Terminem tym określa się zabytek nieruchomy o szczególnym znaczeniu dla kultury naszego kraju. Rangę pomnika historii podkreśla fakt, że jest on ustanawiany przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej specjalnym rozporządzeniem na wniosek Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W treści prezydenckiego rozporządzenia wyszczególnia się cechy danego zabytku świadczące o jego najwyższej wartości, określa się precyzyjnie jego granice i zamieszcza schematyczną mapkę obiektu.

Pomniki Historii ustanawiane są od 1994 r. Do dziś to najwyższe wyróżnienie nadano 81 zabytkom. Z każdym rokiem, lista najcenniejszych obiektów sukcesywnie powiększa się.  Znajdują się na niej obiekty o szczególnych wartościach materialnych i niematerialnych oraz znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego naszego kraju. Do elitarnego grona pomników historii mogą dołączać obiekty architektoniczne, krajobrazy kulturowe, układy urbanistyczne lub ruralistyczne, zabytki techniki, obiekty budownictwa obronnego, parki i ogrody, cmentarze, miejsca pamięci najważniejszych wydarzeń lub postaci historycznych oraz stanowiska archeologiczne.


Lista obiektów uznanych przez Prezydenta RP za Pomniki Historii uporządkowana alfabetycznie:
PEŁNA NAZWA POMNIKA HISTORII W ROZPORZĄDZENIU

  1.  Biskupin – rezerwat archeologiczny
  2.  Bochnia – kopalnia soli
  3.  Bohoniki i Kruszyniany – meczety i mizary
  4.  Chełmno – stare miasto
  5.  Ciechocinek - Zespół tężni i warzelni soli wraz z parkami Tężniowym i Zdrojowym
  6.  Częstochowa – Jasna Góra, zespół klasztoru oo. paulinów
  7.  Duszniki Zdrój – młyn papierniczy
  8.  Frombork – zespół katedralny
  9.  Gdańsk – miasto w zasięgu obwarowań z XVII wieku
  10.  Gdańsk – pole bitwy na Westerplatte
  11.  Gdańsk – Zespół pocystersko-katedralny w Gdańsku Oliwie
  12.  Gdynia – historyczny układ urbanistyczny śródmieścia
  13.  Gliwice - radiostacja
  14.  Gniezno – katedra pw. Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha
  15.  Gostyń - Głogówko  zespół klasztorny Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri
  16.  Gościkowo-Paradyż – Pocysterski zespół klasztorny
  17.  Góra Św. Anny – komponowany krajobraz kulturowo-przyrodniczy
  18.  Grudziądz – Zespół zabytkowych spichlerzy wraz z panoramą od strony Wisły
  19.  Grunwald - Pole Bitwy
  20.  Janów Podlaski – Stadnina koni
  21.  Jawor - kościół ewangelicko-augsburski pw. Ducha Świętego zwany kościołem Pokoju
  22.  Kalwaria Zebrzydowska – krajobrazowy zespół manierystycznego parku pielgrzymkowego
  23.  Kamień Pomorski – zespół katedralny
  24.  Kanał Augustowski - droga wodna
  25.  Kanał Elbląski
  26.  Katowice – Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego oraz zespół katedralny
  27.  Katowice - osiedle robotnicze Nikiszowiec
  28.  Kazimierz Dolny
  29.  Kielce – Dawny pałac biskupów i katedra
  30.  Klępsk - kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny
  31.  Kołbacz – założenie dawnego klasztoru cystersów
  32.  Kotlina Jeleniogórska - pałace i parki krajobrazowe Kotliny Jeleniogórskiej
  33.  Kozłówka - zespół pałacowo-parkowy
  34.  Kórnik – zespół zamkowo-parkowy wraz z kościołem parafialnym – nekropolią właścicieli
  35.  Kraków – historyczny zespół miasta
  36.  Kraków- Kopiec Kościuszki z otoczeniem
  37.  Krzemionki k. Ostrowca Świętokrzyskiego – kopalnie krzemienia z okresu neolitu
  38.  Krzeszów – zespół dawnego opactwa cystersów
  39.  Ląd - zespół dawnego opactwa cysterskiego w Lądzie nad Wartą
  40.  Legnickie Pole – pobenedyktyński zespół klasztorny
  41.  Leżajsk – zespół klasztorny oo. bernardynów
  42.  Lubiń - zespół opactwa benedyktynów
  43.  Lublin - historyczny zespół architektoniczno-urbanistyczny
  44.  Łańcut – zespół zamkowo-parkowy
  45.  Łęknica – Park Mużakowski, park w stylu krajobrazowym
  46.  Łódź – wielokulturowy krajobraz miasta przemysłowego
  47.  Łowicz – Bazylika Katedralna (dawna Kolegiata Prymasowska) pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
  48.  Malbork – zespół zamku krzyżackiego
  49.  Nieborów i Arkadia – Zespół pałacowo ogrodowy i ogród sentymentalno-romantyczny
  50.  Nysa - zespół kościoła farnego pod wezwaniem św. Jakuba Starszego Apostoła i św. Agnieszki Dziewicy i Męczennicy
  51.  Ostrów Lednicki
  52.  Ozimek - żelazny łańcuchowy most wiszący na rzece Mała Panew
  53.  Paczków – zespół staromiejski ze średniowiecznym systemem fortyfikacji
  54.  Pelplin – zespół pocystersko-katedralny
  55.  Poznań - historyczny zespół miasta
  56.  Racławice – teren historycznej Bitwy Racławickiej
  57.  Radruż – Zespół cerkiewny
  58.  Rydzyna - założenie rezydencjonalno-urbanistyczne
  59.  Sandomierz – Historyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy
  60.  Srebrna Góra – Twierdza Srebrnogórska, nowożytna warownia górska z XVIII wieku
  61.  Stargard - zespół kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Królowej Świata oraz średniowieczne mury obronne miasta
  62.  Strzegom - kościół pod wezwaniem św. św. Apostołów Piotra i Pawła
  63.  Sulejów – zespół opactwa cystersów
  64.  Świdnica - katedra pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika i św. Wacława Męczennika
  65.  Świdnica - zespół kościoła ewangelicko-augsburskiego pw. Świętej Trójcy
  66.  Święty Krzyż - pobenedyktyński zespół klasztorny oraz przedchrześcijańskie obwałowania kamienne na Łysej Górze
  67.  Szalowa – kościół parafialny św. Michała Archanioła
  68.  Tarnowskie Góry – podziemia zabytkowej kopalni rud srebronośnych oraz sztolni „Czarnego Pstrąga”
  69.  Toruń – Stare i Nowe Miasto
  70.  Trzebnica – zespół dawnego opactwa cysterek
  71.  Tyniec - zespół opactwa benedyktynów
  72.  Wąchock - zespół opactwa cystersów
  73.  Warszawa – historyczny zespół miasta z Traktem Królewskim i Wilanowem
  74.  Warszawa – Zespół Stacji Filtrów Williama Lindleya
  75.  Warszawa – zespół zabytkowych cmentarzy wyznaniowych na Powązkach
  76.  Wieliczka – kopalnia soli
  77.  Wrocław – zespół historycznego centrum
  78.  Wrocław – Hala Stulecia
  79.  Zamość – historyczny zespół miasta w zasięgu obwarowań XIX wieku
  80.  Żagań - poaugustiański zespół klasztorny
  81.  Żyrardów – XIX-wieczna Osada Fabryczna